Styl Skandynawski – Norwegia. Historia, która ukształtowała współczesny design

Styl skandynawski kojarzymy dziś z minimalizmem, naturalnymi materiałami i funkcjonalnością. Jednak jego korzenie sięgają znacznie głębiej – aż do okresu, w którym Norwegia szukała własnej tożsamości kulturowej. W tym artykule odkryjesz, jak norweska firma Hiorth og Østlyngen (Hogø) oraz tacy projektanci jak Alf Sture czy Alvar Aalto pomogli stworzyć fundamenty skandynawskiego designu.

Skandynawski styl w kontekście historycznym Norwegii

W swojej bogatej historii Norwegia przez wiele lat była politycznie i gospodarczo powiązana ze Szwecją oraz Danią. Dopiero druga rewolucja przemysłowa stała się początkiem realnej niezależności politycznej, a wraz z nią pojawiło się silne pragnienie autonomii kulturowej.
To właśnie wtedy sztuka, architektura i rodzący się norweski design zaczęły przyjmować bardziej świadomą, narodową formę.

Hogø – zapomniany pionier norweskiego designu

Kiedy myślimy o skandynawskim stylu, często widzimy globalne marki i współczesne wnętrza. Tymczasem w Norwegii rozwijała się firma, która miała ogromny wpływ na kształtowanie stylu skandynawskiego, choć dziś niewiele się o niej mówi:
Hiorth og Østlyngen (Hogø).

Funkcjonalizm jako filozofia projektowania

Hogø powstało w Oslo w okresie międzywojennym — czasie, gdy neoklasycyzm, art déco i funkcjonalizm ścierały się w europejskiej przestrzeni.
To właśnie funkcjonalizm, z jego prostotą i przekonaniem, że „piękne przedmioty codziennego użytku powinny być dostępne dla wszystkich”, stał się fundamentem działalności firmy.

Hogø było jednym z nielicznych producentów, którzy od początku współpracowali z własnymi projektantami, zamiast kopiować zagraniczne rozwiązania. Ta filozofia jest dziś jedną z najbardziej rozpoznawalnych cech skandynawskiego stylu.

Współpraca z Alvarem Aalto – krok w stronę nowoczesności

1937: rok, który zmienił wszystko

Przełomem w historii Hogø była licencja na produkcję mebli fińskiego mistrza, Alvara Aalto, zdobyta w 1937 roku.
To wydarzenie miało ogromne znaczenie dla norweskiego wzornictwa:

• było odejściem od mebli na zamówienie na rzecz produkcji masowej,

• pozwoliło poznać nowoczesne technologie gięcia drewna,

• wprowadziło do Norwegii bardziej organiczne, miękkie formy.

Dzięki współpracy z Aalto firma zaczęła projektować i produkować meble proste, funkcjonalne i przystępne cenowo — odpowiadające powojennym potrzebom społeczeństwa.

Alf Sture i projektanci, którzy tworzyli przyszłość

Sercem biura projektowego Hogø był Alf Sture — projektant, którego prace dziś uważane są za klasykę norweskiego modernizmu.
Jednym z jego najciekawszych projektów było krzesło bujane 1016, wyróżniające się czystymi liniami i elegancką prostotą.

W warsztacie Hogø swoje doświadczenie zdobywał również Adolf Relling, który później współtworzył słynne biuro projektowe Rastad & Relling — jedno z najważniejszych w historii skandynawskiego meblarstwa.

Nawet w trudnych latach okupacji niemieckiej firma nadal działała, a po wojnie zdobywała prestiżowe zlecenia — m.in. wyposażenie Sali Posiedzeń Rady Państwa w budynku Høyblokken.

Dziedzictwo Hogø – styl skandynawski, jaki znamy dziś

Mimo że firma zakończyła działalność w 1970 roku, jej wpływ pozostaje widoczny do dziś.
To właśnie takie pracownie jak Hogø ukształtowały filary współczesnego skandynawskiego stylu:

Kluczowe cechy skandynawskiego designu na przykładzie Hogø

• Funkcjonalność – meble tworzone z myślą o codziennym życiu.

• Prostota i czyste linie – brak zbędnej dekoracji, elegancja wynikająca z formy.

• Dostępność – idea demokratycznego designu.

• Synergia przemysłu z projektantami – współpraca, która pozwala tworzyć innowacje.

• Naturalne materiały – szczególnie drewno (w tym teak), tak charakterystyczne dla skandynawskich wnętrz.

Dzisiejsze norweskie i skandynawskie marki — takie jak Muuto, Northern czy Hay — kontynuują tę filozofię, rozwijając ją w nowoczesnej formie.

Norwegia, natura i design – osobista obserwacja

Podczas mojego pobytu w Norwegii odwiedziłem Muzeum Narodowe w Oslo, gdzie jeszcze mocniej zrozumiałem, jak głęboko tamtejsza kultura zakorzeniona jest w naturze.
Norwegowie budują swoją sztukę, architekturę i wzornictwo na związku z krajobrazem — i to właśnie ta relacja kształtuje wyjątkowy charakter skandynawskiego stylu.

Fotel „Reder” (ok. 1958), proj. Bjørn Engø. Norweski design produkowany przez Møre Lenestolfabrikk. Wykonany z mahoniu, wełny i skóry — elegancki przykład powojennego norweskiego rzemiosła.

Fotel „D-stol” (1950), proj. Bjørn Engø. Norweski klasyk wykonany z dębu, mosiądzu i wełnianej tapicerki. Produkcja: Gustav Bahus Eftf. Elegancki przykład powojennego norweskiego modernizmu.

Krzesło (1945), proj. Alf Sture. Norweski design produkowany przez Hiorth & Østlyngen. Wykonane z lakierowanego buku i tapicerowane skajem. Klasyczny przykład powojennej prostoty i funkcjonalizmu.

Fotel (1957), proj. Bjørn Ianke i Nebur Felle. Norweski model wykonany z dębu i tapicerowany wełną, produkcja Hans Sunde (Mønstad). Klasyczny przykład powojennego norweskiego modernizmu.

Krzesło „Ekstrem” (1984), proj. Terje Ekstrøm. Kultowy przykład norweskiego postmodernizmu, produkowany przez firmę Stokke. Konstrukcja ze stalowych rurek, pianki i wełnianej tapicerki. Prezentowany egzemplarz pochodzi z 1990 roku.

„Heime / Home” (2019), autor: Erlend Leirdal (ur. 1964). Norweska rzeźba wykonana z ręcznie rzeźbionego świerku. Zakupiona do kolekcji muzeum w 2020 roku.

Autor: Maciej Bartnikowski
Główny Specjalista ds. Trendów i Designu w Bartnikowski Meble